Ontstaan en groei van de basisschool St. Aegidius. De basisschool van Hertme.
Een dorpsschooltje waar de dorpsjeugd welkom is. Een school die in Hertme een
maatschappelijke spil van niet te onderschatten omvang is. Zoals het een school
in een kleine kern ook betaamt.
De
geschiedenis van de St. Aegidiusschool gaat terug naar het begin van de
twintiger jaren. Tot 1920 werden alleen de openbare scholen door de overheid
gesubsidieerd. Daar komt in dat jaar een einde aan: de financiële gelijkstelling
van het openbaar en bijzonder lager
onderwijs
worden een feit. Voor
het kerkbestuur van Hertme is die
financiële gelijkstelling een aanleiding om te ijveren voor een katholieke
lagere school in het dorp. De kinderen uit Hertme gaan dan nog naar Borne,
Zenderen of Saasveld om onderwijs te volgen. In de oktober-vergadering van 1920
wordt, zo staat in de analen, veel geboomd over een school te Hertme. Het heeft
echter veel voeten in de aarde en kost veel moeite voordat het kerkbestuur
toestemming krijgt om een school te realiseren. Reeds op 20 december schrijft
pastoor Aegidius De Hosson (foto onder)
een brief aan de Raad der gemeente Borne met het verzoek een school te mogen
bouwen. De brief luidt als volgt:
'Aan den Edelachtbaren Raad der Gemeente Borne,
Ondergetekenden,
ingezetenen van het Buurtschap Hertme en eenige belanghebbenden, die in de
onmiddellijke omgeving van Hertme wonen, richten tot den Raad der Gemeente Borne
het verzoek om in de kom van Hertme een school te bouwen van twee lokalen met
een woning voor het hoofd der school. De ondergetekenden gronden hun aanvraag
daarop:
I. dat de kinderen vijf en vijftig in getal, 42 van Hertme en 13 van
bovengenoemde belangstellenden te ver van hun school verwijderd zijn om deze, in
de gure jaargetijden van herfst, winter en voorjaar, geregeld te bezoeken, vooral
ook hun jeugdigen leeftijd in aanmerking genomen;
II. dat de kinderen, die zich nu over Borne, Zenderen en Saasveld moeten
verdeelen dan in één inrichting kunnen worden ondergebracht, het welk veel
schoolverzuim zal voorkomen, te meer dat deze kinderen op enkele uitzondering na
ook hun godsdienstig onderricht in Hertme moeten halen;
III. dat de Gemeente Borne, dan niet verplicht zal zijn in Zenderen te bouwen,
wijl aan die school ruim twintig kinderen onttrokken zullen worden. Aangezien nu
in dezen tijd zooveel wordt gedaan voor de ontwikkeling van het kind en men
daarin op alle wijzen tracht tegemoet te komen, meenen de ondergetekenden een
goedgunstige beschikking op hun aanvraag tegemoet te mogen zien en geen
verlenging van de huidige treurige schooltoestanden langer te moeten
ondervinden'.
In eerste instantie poogt het kerkbestuur nog een drie-klassige
school te
stichten. Er wordt zelfs een tekening ontworpen door architect Th.J. van Elsberg.
Het wordt echter al gauw duidelijk dat dit bouwplan geen goedkeuring zal
krijgen.
In januari 1921 verkoopt het kerkbestuur voor het door haar aangevraagd plan een
stuk grond aan de Gemeente Borne, groot 1653 vierkante meter ('zeer schoon
gelegen in de nabijheid der kerk en in het middelpunt der buurtschap') voor de
prijs van 500 gulden. Het kerkbestuur dient op 3 juni 1921 bij de Gemeenteraad
van Borne de nodige stukken in ter verkrijging van een R.K. school. Het
schoolgebouw moet ruimte bieden aan 42 leerlingen. De school zal 7 klassen
bevatten. Per klas zullen ten hoogste 25 leerlingen worden toegelaten. Nog juist
op tijd komt in juni 1922 de Koninklijke bewilliging om een school te stichten.
Op tijd, omdat direct daarop wettelijk wordt bepaald dat alleen voor meer dan
zeventig kinderen een school gebouwd mag worden. En in Hertme waren maar veertig
leerlingen. Het Gemeentebestuur van Borne besluit in oktober 1922 de bouw van
een R.K. school in Hertme aan te besteden. Op zaterdag 30 september was al de
oproep voor die aanbesteding in de Bornsche Courant gepubliceerd.
In de Bornsche Courant van 21 oktober 1922 is dan te lezen dat de Raad der
Gemeente Borne goedkeurt dat de firma G. Braakhuis uit Borne de bouw van de
school in Hertme wordt gegund voor de som van f 10.990,- , terwijl het
schilderwerk wordt gegund aan J. Meulenbeld uit Almelo voor een bedrag van f
412,-. De werkelijke bouwkosten bedragen echter f 14.948,20 en de kosten
van de eerste inrichting f 3.599,14.
Het schoolbestuur schrijft in haar verslag van januari 1923: 'Het schoolgebouw
rijst aardig op, denkelijk met februari plechtige opening. Ook werd er nog
gesproken over den bouw van een onderwijzerswoning. Jammer dat we altijd zoo te
kampen hebben met geld gebrek. De discussie over de bouw van een
onderwijzerswoning wordt tot later verschoven.'
Op 9 april 1923 wordt de school met veel
plechtig vertoon en
een volksfeest geopend. De pas opgerichte muziekvereniging St. Gregorius
verleent met vrolijke deuntjes volledige medewerking en de school krijgt de naam
St. Aegidius. Aegidius is de voornaam van pastoor De
Hosson,
die zich als voorzitter van het School-Kerkbestuur, enorm heeft ingezet
voor de oprichting van de school. Een domper op de feestvreugde bij de opening
is overigens dat het kerkbestuur bijzonder ontevreden is over de schoolopziener,
een soort onderwijsinspecteur. Die had, door zijn overdreven zuinigheid, Hertme
een veel te kleine school bezorgd. En ook het Gemeentebestuur had niet gehandeld
naar de wens van het kerkbestuur. Zij weigerden de hangkruizen en het
beeld van het H. Hart te betalen, zodat die uit eigen middelen moesten bekostigd
worden. In april 1923 bezoeken 44 leerlingen de school. De vergoeding die de
school van de Gemeente Borne ontving bedraagt f 8,60 per leerling. In het jaar
1923 wordt dan toch de bouw uitbesteed voor een hoofdonderwijzerwoning, voor
een bedrag van f 7.923,50. Dit bedrag is als volgt samengesteld: Aannemingssom
bouwkosten: f 6.990,-, glas en schilderwerk f 485,- en honorarium Architect G.
Wolf (Almelo)
f 448,50. Nadat de oplevering plaats heeft gevonden besluit het
kerkbestuur dat "terzijde en doornenheg" zal worden aangebracht.
Het blijkt al gauw dat de school inderdaad te klein is voor de buurtschap Hertme.
Drie maanden na de officiële opening, in juli 1923 al, ontwerpt de architect een
tekening die een uitbreiding van de pas geopende school beoogt. De
Aegidiusschool moet echter nog negen jaren wachten op de verbouwing.
(Op de
foto hierboven de St. Aegidiusschool en onderwijzerswoning in 1924.)
In
het jaar 1951 verlaat de heer J.B. Mensink de St. Aegidius. Vanaf de opening is
hij schoolhoofd geweest. Meester Mensink (foto links) wordt nu
hoofd aan de Landbouwschool te Borne. Deze school wordt later verplaatst naar
Delden. De heer G.B. Brookhuis is zijn opvolger. Zes jaren, tot augustus 1957,
blijft hij verbonden aan de school. Daarna aanvaart hij aan de lagere school te
Tubbergen de functie van hoofd der school. De heer G.Th. in 't Veld treedt in
1957 aan als het nieuw schoolhoofd.
De inspecteur van Volksgezondheid bericht
op 20 september 1955 het hoofd der school G.B. Brookhuis, dat het de
waterleidingmaatschappij "Overijssel" op dit moment niet mogelijk is de school
op het waterleidingnet aan te sluiten. Het valt niet te zeggen hoe lang het nog
zal duren, voordat de aansluiting kan worden uitgevoerd. Derhalve wordt het
schoolbestuur geadviseerd het slaan van een nieuwe put in overweging te nemen,
die voldoende ver van beerputten en toiletten verwijderd is om voldoende en
schoon drinkwater te garanderen. Het drinkwater uit de oude pomp voldeed niet
meer aan de eisen van de volksgezondheid. Op 6 juli 1956 trekt het schoolbestuur
zijn artikel 72 aanvraag voor het slaan van een waterput met pomp en
aanvoerleiding voor de drinkwatervoorziening in. Door de overname van het
gemeentelijk waterleidingbedrijf door waterleidingmaatschappij "Overijssel" zal
de school op het waterleidingnet van deze gemeente worden aangesloten.
Bij raadsbesluit van 22 december 1928 wordt de aanvraag voor de aanschaf van
drie oliekachels met een bovengrondse tank door de Gemeenteraad van Borne
gehonoreerd. De aanvraag is begeleid met een schrijven van de inspecteur van het
onderwijs. De inspecteur constateert namelijk een uiterst gevaarlijke toestand
in de school. "Eén der tot op de draad versleten kachels is doorgebrand. Bij
wijze van noodmaatregel is met een paar ijzerdraadjes een ijzeren plaat voor het
gat aangebracht, die ook al weer is doorgebrand. Het vuur dreigt uit de kachel
te vallen!".
De heer George in 't Veld (foto rechts) dient een verzoek in bij
de Gemeente voor
medewerking van onder meer de aanschaffing van meubilair voor
de hoofdenkamer. In zijn "memorie van toelichting" schrijft hij: 'Mijn
voorganger, de Weledele
Heer Brookhuis, had er in de wintermaanden voor meubilair zijn tuinstel
geplaatst. Thans staat het leeg, op een tafel en een paar caféstoelen na. Kan
hier enig meubilair geplaatst worden?". Op 25 juni 1959 kan het hoofd der school
overgaan tot aanschaffing van enig meubilair. Een jaar later wordt zelfs
toestemming verleend tot het aanbrengen van een vaste wastafel in de
hoofdenkamer. Deze ruimte wordt tevens gebruikt door de school- en tandarts. In
de beginjaren zestig onderstreept de inspecteur van het onderwijs in een
schrijven naar de Gemeente nog eens dat de St. Aegidius spoedig aan een algeheel
onderhoud toe is: 'de school te Hertme verkeert nog steeds in een armoedige
toestand, zowel wat het gebouw en de meubilering, als wat de leermiddelen
betreft'.
Het schrijven van de inspecteur zet toch enige druk op de ketel. In maart 1965
geeft de Gemeente haar medewerking voor vernieuwing, uitbreiding en verbouwing
van de school. Als redenen wordt aangevoerd; de vele gebreken der school alsmede
de noodzaak tot uitbreiding en verbetering der toiletten en vergroting van het
speelterrein. De staatssecretaris van onderwijs had overigens reeds eerder voor
deze voorzieningen een urgentieverklaring afgegeven.
Ten tijde van de verbouwing wordt ten behoeve van de school een noodvoorziening
ingericht in de kleedruimtes achter de toren van het Openluchttheater. In het
voorjaar van 1967 wordt de geheel gerenoveerde school weer door de leerlingen in
bezit genomen. Zij kunnen nu gebruik maken van het nieuw aangeschafte meubilair
en de diverse nieuwe leer- en hulpmiddelen. Het schoolplein is opgetuigd met een
klimrek en duikelstang!. De op oliegestookte c.v.- installatie wordt in 1981
omgebouwd naar een gasgestookte c.v.- installatie. De olietank wordt jaren later
op grond van milieuvoorschriften gesaneerd. De olieresten worden uit de tank
verwijderd. De tank zelf blijft in de schooltuin begraven en wordt volgestort
met schoon wit zand.
Bij
notariële akte is de school met ingang van 31 december 1983 door het oude
vertrouwde Kerk- en Schoolbestuur van de R.K. parochie van de H. Stephanus te
Hertme overgedragen aan de Stichting Katholiek Onderwijs Borne te Borne. Bij
geruchte was het Gemeentebestuur van Borne reeds ter ore gekomen dat er voor
Hertme's St. Aegidius een nieuwe bestuurlijke toekomst in zicht kwam. Het
Gemeentebestuur complimenteert beide partijen met deze voor het basisonderwijs
in het kerkdorp Hertme belangwekkende overeenkomst.
Ook de losse lagere school St. Aegidius kan op grond van artikel E2 van de
overgangswet op het basisonderwijs uitgroeien tot een basisschool. Per 1
augustus 1985 treedt de Wet op het Basisonderwijs in werking. Het
kleuteronderwijs gaat op in het basisonderwijs; kinderen in de leeftijd van 4
tot en met 12 jaar bezoeken het basisonderwijs. De kleuters uit Hertme die in
Zenderen naar de kleuterschool "De Kipbeek", voorheen "De Engelbewaarder"
gingen, bezoeken vanaf nu ook de St. Aegidius. Echter voordat het zover is,
vindt er een behoorlijke verbouwing plaats ten behoeve van de gewenste
integratie;
a. Uitbreiding van het schoolgebouw met een gemeenschapsruimte annex
speellokaal.
b. Het aanpassen en inrichten van één leslokaal als werklokaal voor de jongste
kinderen.
c. Het creëren van kleutertoiletten en een leermiddelenberging.
d. Gedeeltelijke aanpassing van het speelterrein en het aanbrengen van een
buitenberging.
e. Het handvaardigheidlokaal op zolder zodanig verbouwen dat het als klaslokaal
kan fungeren.
Op 1 augustus 1985 gaat ook de St. Aegidius als basisschool van start. De
bouwwerkzaamheden zijn dan nog in volle gang. Na de invoering van de basisschool
in 1985 blijft de heer G. Th. in 't Veld nog drie jaar verbonden aan de St.
Aegidius. Hij maakt gebruik van de D.O.P.-regeling (Doorstroming Onderwijzend
personeel). Hij word opgevolgd door de huidige directeur de heer J.A.H. Kemna.
In
1993 bestaat de dorpsschool 70 jaar en er wordt een uitgebreide expositie
gehouden; naast een fototentoonstelling wordt door de Heemkundegroep een klas 1
en 2 uit de jaren twintig ingericht. Vele mensen, waaronder veel oud-leerlingen
en oud-leerkrachten bezoeken de St. Aegidius nog eens. (Op
de foto links J. Kemna, G. Brookhuis en G.Th. in 't Veld)
Het vijfenzeventigjarig bestaan wordt met de kinderen gevierd door een heuse
circusvoorstelling te houden. Ter gelegenheid van dit jubileum worden schooltuin
en speelplaats opnieuw ingericht. De kinderen krijgen de beschikking over een
prachtig speeltoestel.
De Stichting Katholiek Onderwijs Borne, waaronder ook de St. Aegidius
ressorteert, gaat per 1 januari 2000 een fusie aan met het katholiek
basisonderwijs te Delden en Bentelo. De nieuwe naam van de stichting, met acht
basisscholen onder zich, wordt Stichting Katholiek Onderwijs Midden Twente.
De St. Aegidius verscholen tussen het
groen, in het prachtige kerkdorp Hertme, verzorgt onderwijs aan alle kinderen
uit Hertme en haar directe omgeving. Vanuit een katholieke levensvisie probeert
zij het kind zo te begeleiden dat het zich tot een gelukkig en harmonieus mens
kan ontwikkelen met respect voor de mens en de wereld om zich heen. Al 80 jaar
staat de Aegidius midden in de dorpsgemeenschap Hertme. Vele activiteiten worden
gesteund en gedragen door de gemeenschap. De Aegidius is meer dan een
onderwijsinstituut alleen.
Van links naar rechts: foto bij het afscheid van pastoor De Hosson in 1923. Onderwijzend personeel in 1949, juffrouw Besselink, juffrouw Kemperink
en meester J.B. Mensink. Foto geheel rechts meester op de Woerd.
De St. Aegidius Hertme wordt op 9 april
1923 feestelijk in gebruik genomen. In 2003 dus tachtig jaar geleden. Kerk,
school en dorp zijn nauw verbonden met elkaar; tal van activiteiten vinden in
onderling overleg en in nauwe samenwerking plaats. Als inwoners en parochianen
van Hertme mogen we met trots terugkijken op de jubileumviering.
In het weekend
van 14 en 15 juni 2003 is er een prachtige expositie samengesteld in zaal Liedenbaum. Tevens werd door de Heemkundegroep een boekwerkje uitgegeven over de
geschiedenis van zowel de St. Stephanuskerk als de basisschool St. Aegidius. Op
de St. Aegidius wordt een themaweek gehouden die in het teken staat van het
jubileum.
Foto ter gelegenheid van het 80
jarig bestaan van de St. Aegidiusschool in 2003.
